افتادگی روده (پرولاپس رکتوم) چیست؟ علائم، علت و درمان قطعی
آخرین به روزرسانی ژوئن 10, 2026
اافتادگی روده یا پرولاپس رکتوم یکی از بیماری های ناحیه نشیمنگاهی است که در آن بخشی از رکتوم (قسمت انتهایی روده بزرگ) از محل طبیعی خود خارج شده و از دهانه مقعد بیرون می زند. این مشکل ممکن است در ابتدا فقط هنگام اجابت مزاج ایجاد شود، اما با پیشرفت بیماری حتی در زمان راه رفتن، ایستادن یا انجام فعالیت های روزمره نیز مشاهده شود.
بسیاری از افراد در مراحل اولیه، افتادگی روده را با بواسیر اشتباه می گیرند. اگرچه این دو بیماری ممکن است علائم مشابهی مانند بیرون زدگی از مقعد یا خونریزی داشته باشند، اما علت ایجاد، شدت بیماری و روش درمان آنها کاملاً متفاوت است.
افتادگی روده معمولاً تهدید کننده فوری حیات نیست، اما می تواند کیفیت زندگی فرد را به شدت تحت تاثیر قرار دهد. به همین دلیل تشخیص زودهنگام و درمان مناسب اهمیت زیادی دارد.
افتادگی روده چیست؟
رکتوم آخرین بخش روده بزرگ است که مدفوع را قبل از دفع در خود نگه می دارد. در حالت طبیعی، عضلات کف لگن و رباط های نگهدارنده از رکتوم حمایت می کنند و آن را در جای خود نگه می دارند. زمانی که این ساختارهای حمایتی ضعیف شوند، بخشی از رکتوم به سمت پایین حرکت کرده و از مقعد خارج می شود.
شدت این بیماری در افراد مختلف متفاوت است. برخی بیماران فقط دچار افتادگی خفیف مخاط روده می شوند، در حالی که در برخی دیگر تمام ضخامت دیواره روده از مقعد خارج می شود.
علائم افتادگی روده
علائم پرولاپس رکتوم به میزان پیشرفت بیماری بستگی دارد. در مراحل اولیه ممکن است بیمار فقط هنگام دفع متوجه بیرون زدگی مختصر شود، اما با گذشت زمان علائم شدیدتر خواهند شد.
شایع ترین علائم افتادگی روده عبارت اند از:
- بیرون زدگی توده از مقعد
- مشاهده بافت قرمز یا صورتی رنگ در ناحیه مقعد
- احساس پری یا فشار در مقعد
- احساس تخلیه ناقص روده
- خونریزی مقعدی
- ترشح مخاط
- بی اختیاری در دفع گاز
- بی اختیاری مدفوع
- نیاز به جا انداختن توده با دست
بسیاری از بیماران بیان می کنند که احساس می کنند چیزی در مسیر دفع گیر کرده است یا پس از اجابت مزاج هنوز روده به طور کامل تخلیه نشده است.
افتادگی روده در زنان
افتادگی روده در زنان بیشتر از مردان دیده می شود. بارداری و زایمان های طبیعی می توانند باعث آسیب یا ضعیف شدن عضلات کف لگن شوند و خطر ابتلا به پرولاپس رکتوم را افزایش دهند.
همچنین با افزایش سن و کاهش استحکام بافت های نگهدارنده لگن، احتمال بروز این بیماری بیشتر می شود. به همین دلیل افتادگی روده در زنان بالای 50 سال شیوع بیشتری دارد.
در برخی بیماران، افتادگی روده ممکن است همزمان با افتادگی مثانه یا رحم مشاهده شود. به همین دلیل ارزیابی کامل کف لگن در زنان مبتلا اهمیت زیادی دارد.
علت افتادگی روده چیست؟
افتادگی روده معمولاً در اثر ضعیف شدن عضلات و رباط های نگهدارنده رکتوم و کف لگن ایجاد می شود. برخی عوامل می توانند احتمال بروز این بیماری را افزایش دهند.
مهم ترین عوامل خطر شامل موارد زیر هستند:
- یبوست مزمن
- زور زدن مکرر هنگام دفع
- افزایش سن
- زایمان های متعدد
- ضعف عضلات کف لگن
- بیماری های عصبی
- سرفه های مزمن
- جراحی های قبلی لگن
- سابقه خانوادگی برخی اختلالات بافت همبند
انواع افتادگی روده
افتادگی روده می تواند به اشکال مختلفی بروز کند. در ادامه ۳ نوع افتادگی یا پرولاپس روده را توضیح می دهیم:
افتادگی مخاطی: در این نوع، تنها لایه مخاطی رکتوم از مقعد خارج می شود. این نوع معمولاً خفیف تر است و نسبت به افتادگی کامل علائم کمتری ایجاد می کند.
افتادگی داخلی روده: در این حالت، رکتوم در داخل بدن روی خود تا می خورد اما از مقعد خارج نمی شود. تشخیص این نوع ممکن است به بررسی های تخصصی نیاز داشته باشد.
افتادگی کامل روده: در افتادگی کامل، تمام ضخامت دیواره رکتوم از مقعد خارج می شود. این نوع شدیدترین شکل پرولاپس رکتوم محسوب می شود و اغلب به درمان جراحی نیاز دارد.
افتادگی روده چگونه تشخیص داده می شود؟
تشخیص افتادگی روده معمولاً با معاینه فیزیکی انجام می شود. پزشک ممکن است از بیمار بخواهد مانند زمان اجابت مزاج زور بزند تا میزان بیرون زدگی روده مشخص شود.
در برخی موارد برای بررسی دقیق تر از روش های زیر استفاده می شود:
- پروکتوسکوپی
- کولونوسکوپی
- دفکوگرافی
- ام آر آی کف لگن
- مانومتری آنورکتال
انجام این بررسی ها به پزشک کمک می کند شدت بیماری را مشخص کرده و بهترین روش درمان را انتخاب کند.
تفاوت افتادگی روده و بواسیر چیست؟
یکی از رایج ترین سوالات بیماران این است که چگونه می توان افتادگی روده را از بواسیر تشخیص داد. اگرچه هر دو بیماری ممکن است باعث ایجاد توده یا بیرون زدگی در ناحیه مقعد شوند، اما ماهیت آنها کاملاً متفاوت است.
در افتادگی روده، بخشی از دیواره رکتوم از مقعد خارج می شود. اما در بواسیر، رگ های خونی ناحیه مقعد متورم و بزرگ می شوند.
افتادگی روده بیشتر با علائمی مانند بی اختیاری مدفوع، احساس تخلیه ناقص روده و بیرون زدگی کامل بافت روده همراه است. در مقابل، بواسیر معمولاً با خونریزی قرمز روشن، خارش، سوزش و گاهی بیرون زدگی توده هموروئیدی دیده می شود.
همچنین درمان این دو بیماری متفاوت است. بسیاری از موارد بواسیر با تغییر سبک زندگی، مصرف فیبر، لیزر یا سایر روش های کم تهاجمی درمان می شوند، اما افتادگی کامل روده معمولاً به جراحی نیاز دارد. هرچند که بواسیر داخلی درجه ۴ نیز راهی جز جراحی یا عمل لیزری بواسیر ندارد.
از آنجا که علائم این دو بیماری می توانند مشابه باشند، تشخیص قطعی تنها با معاینه پزشک امکان پذیر است.
منبع: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37838461/
درمان افتادگی روده
روش درمان به شدت بیماری، سن بیمار و وضعیت عمومی سلامت او بستگی دارد.
در مراحل اولیه ممکن است اقدامات زیر برای کاهش علائم توصیه شوند:
- افزایش مصرف فیبر
- درمان یبوست
- نوشیدن مایعات کافی
- انجام تمرینات تقویت عضلات کف لگن
با این حال، در بسیاری از بیماران مبتلا به افتادگی کامل روده، درمان قطعی جراحی است.
روش های جراحی رایج عبارت اند از:
- رکتوپکسی شکمی
- رکتوپکسی لاپاراسکوپی
- جراحی های پرینه ای
پزشک با توجه به شرایط بیمار مناسب ترین روش درمان را انتخاب می کند.
عوارض افتادگی روده در صورت عدم درمان
افتادگی روده یک بیماری پیشرونده است و معمولاً بدون درمان بهبود پیدا نمی کند. در صورت بی توجهی به علائم، شدت بیماری به مرور زمان افزایش می یابد و ممکن است مشکلات جدی تری ایجاد شود.
مهم ترین عوارض افتادگی روده عبارت اند از:
- بی اختیاری مدفوع
- ناتوانی در کنترل گاز روده
- خونریزی مکرر
- ترشح مخاط
- زخم و التهاب بافت روده
- درد و ناراحتی هنگام نشستن
- اختلال در تخلیه کامل روده
- گیر افتادن روده خارج از مقعد و کاهش خون رسانی به بافت
به همین دلیل مراجعه زودهنگام به پزشک می تواند از بروز بسیاری از این عوارض جلوگیری کند.
سوالات متداول افتادگی روده
۱-آیا افتادگی روده خود به خود درمان می شود؟
خیر. افتادگی روده معمولاً یک بیماری پیشرونده است و بدون درمان به مرور زمان شدیدتر می شود.
۲-آیا افتادگی روده خطرناک است؟
در صورت عدم درمان، این بیماری می تواند باعث خونریزی، زخم شدن روده، بی اختیاری مدفوع و کاهش کیفیت زندگی شود.
۳-آیا یبوست باعث افتادگی روده می شود؟
بله. یبوست مزمن و زور زدن مکرر هنگام اجابت مزاج از مهم ترین عوامل خطر ابتلا به پرولاپس رکتوم هستند.
۴-آیا افتادگی روده بدون جراحی درمان می شود؟
در مراحل خفیف می توان علائم را کنترل کرد، اما در بسیاری از موارد به ویژه در افتادگی کامل روده، جراحی موثرترین روش درمان است.
۵-آیا افتادگی روده باعث بی اختیاری مدفوع می شود؟
بله. بسیاری از بیماران مبتلا به افتادگی روده درجاتی از بی اختیاری در دفع گاز یا مدفوع را تجربه می کنند.
۶-آیا افتادگی روده در زنان شایع تر است؟
بله. بارداری، زایمان های متعدد و ضعف عضلات کف لگن از دلایل افزایش شیوع این بیماری در زنان هستند.
۷-اگر افتادگی روده درمان نشود چه اتفاقی می افتد؟
در صورت عدم درمان، بیماری می تواند پیشرفت کرده و باعث بی اختیاری مدفوع، خونریزی، زخم شدن روده و حتی اختلال در خون رسانی به بافت بیرون شود.
