هموروئید چیست؟ علائم، علت، انواع و جدیدترین روش های درمان
آخرین به روزرسانی آوریل 29, 2026
هموروئید یا بواسیر بیماری شایعی است که با کشش یا تورم رگهای خونی در مقعد یا رکتوم مشخص می شود. اگرچه این بیماری اغلب بدون علامت است، اما گاهی اوقات باعث درد، سوزش و خونریزی در حین اجابت مزاج می شود. هموروئید عارضه ای ناراحت کننده و آزار دهنده است اما با تغییرات رژیم غذایی، بهبود بهداشت و درمان پزشکی قابل درمان می باشد. تشخیص و مداخله زودهنگام این بیماری می تواند به جلوگیری از عوارض و بهبود کیفیت زندگی کمک کند. در این محتوا تلاش شده است تا به علل هموروئید، تفاوت بین بواسیر داخلی و خارجی، درمان اولیه بواسیر و زمان مراجعه به پزشک پرداخته شود.
علل هموروئید چیست؟
هموروئیدها ساختارهای آناتومیکی هستند که معمولاً از بدو تولد در مقعد وجود دارند. آنها معمولاً به ۳ تا ۴ خوشه گروه بندی می شوند که شبیه خوشه های انگور به هم پیوسته و به دیواره مقعد متصل هستند. هموروئیدهای داخلی که کانال مقعد را می پوشانند، ظاهری بنفش یا تیره تر از پوست اطراف و بالشتک مانند دارند. هموروئیدهای خارجی بلافاصله در خارج از مقعد قرار دارند و فقط در صورت بروز ترومبوز یا التهاب قابل مشاهده هستند. بیماری هموروئید زمانی رخ می دهد که رگ های خونی این ساختار متورم شده و باعث درد و خونریزی می شوند. هموروئید یا بواسیر در واقع ناشی از اتساع و جابجایی پدهای عروقی آنال است و به نوعی مشابه واریس است. این بیماری در هر سنی اتفاق می افتد، اما گروه سنین ۴۵ تا ۶۵ سال را بیشتر تحت تاثیر قرار می دهد.
علل بیماری هموروئید به خوبی شناخته نشده است، اما چندین عامل خطر شناخته شده وجود دارد که احتمال ابتلا به این بیماری را افزایش می دهد. مهمترین عوامل خطر عبارتند از:
زور زدن و یبوست: این موارد فشار بیش از حد به رگ های مقعد و رکتوم وارد می کنند که باعث کشیدگی و تورم هموروئیدها می شود.
چاقی: اغلب با رژیم غذایی کم فیبر و سایر مشکلات گوارشی مرتبط است.
بارداری: بیش از یک چهارم زنان به دلیل افزایش فشار شکمی و تغییرات هورمونی، در دوران بارداری دچار هموروئید می شوند.
اسهال مزمن: این عارضه باعث التهاب در مقعد یا رکتوم می شود.
رژیم غذایی کم فیبر: این نوع تغذیه باعث یبوست شده و زور زدن در هنگام دفع مدفوع بیشتر می شود. خوردن رژیم غذایی سالم و پرفیبر، نوشیدن آب بیشتر، درمان هرگونه یبوست یا اسهال و فعال ماندن از طریق ورزش می تواند به درمان این بیماری کمک کند.
سایر عوامل که خطر هموروئید را افزایش می دهند: بلند کردن اجسام سنگین، وضعیت نامناسب بدن، نشستن یا ایستادن طولانی مدت، رابطه جنسی مقعدی، ورزش های خاصی مانند اسب سواری یا دوچرخه سواری است.
علائم هموروئید چیست؟
علائم هموروئید بسته به نوع داخلی یا خارجی متفاوت است. شایع ترین نشانه ها شامل خونریزی روشن هنگام دفع، خارش مقعد، احساس توده، درد و سوزش هستند. هموروئید داخلی معمولاً بدون درد است اما ممکن است باعث خونریزی شود، در حالی که نوع خارجی به ویژه در صورت ترومبوز می تواند بسیار دردناک باشد. شناخت علائم اولیه هموروئید به تشخیص زودهنگام و پیشگیری از پیشرفت بیماری کمک می کند.
علائم هشدار که نیاز به مراجعه فوری دارند
اگر خونریزی شدید، کاهش وزن بی دلیل، کم خونی، درد مداوم یا تغییر در الگوی دفع مدفوع دارید، باید سریعاً به پزشک مراجعه کنید. خونریزی مقعدی همیشه به معنای هموروئید نیست و ممکن است ناشی از بیماریهای جدی تر باشد. بررسی پزشکی برای بیماری های خطرناک ضروری است.
روش های تشخیص هموروئید
تشخیص هموروئید معمولاً با معاینه فیزیکی و یا کولونوسکوپی و آنوسکوپی انجام می شود. در موارد خونریزی، کولونوسکوپی ممکن است برای رد سایر علل توصیه شود. تشخیص دقیق درجه هموروئید نقش تعیین کننده ای در انتخاب روش درمان هموروئید دارد.
تفاوت بین هموروئید داخلی و خارجی چیست؟
دو نوع هموروئید وجود دارد که بر اساس محل قرارگیری آنها طبقه بندی می شوند. بواسیر خارجی در زیر پوست اطراف مقعد تشکیل شده و باعث سوزش و ضایعات پوستی می شود. اگر در هموروئید خارجی، لخته خون تشکیل شود، درد قابل توجهی ایجاد می نماید. ترومبوز و التهاب بواسیر خارجی به طور متوسط در عرض 2 تا 3 روز ممکن است خود به خود جذب شود یا در موارد درد شدید نیاز به تخلیه جراحی داشته باشد. همچنین با استفاده از لیز درمانی هموروئید می توان به کاهش درد و التهاب و جذب خون لخته شده در هموروئید ترومبوزه کمک کرد.
در صورت تخلیه سرپایی یا خود به خودی هموروئید ترومبوزه لخته قابل مشاهده است و خونریزی رخ می دهد. اما، لخته معمولاً حل می شود و پوست اضافی باقی می ماند. برای برداشتن این گوشت اضافه یا پوستی که باقی می ماند توصیه می شود که جراحی با لیزر پرتوان دی اکسید کربن توسط یک متخصص جراحی و لیزر ماهر در این زمینه انجام شود.
هموروئید داخلی در قسمت تحتانی راست روده در بخش انتهایی روده بزرگ، رخ می دهد و معمولاً بدون درد است. بواسیر داخلی بر اساس ظاهر و درجه افتادگی طبقه بندی می شود. درجه افتادگی اصطلاح پزشکی است که به بیرون زدگی اندام های داخلی مانند رگ های خونی زیر مقعد، از موقعیت طبیعی خودش اشاره دارد. این درجه بندی ها، به تعیین شدت هموروئید کمک می کنند.
درجه اول: خونریزی داخلی اما بدون بیرون زدگی است.
درجه دوم: بیرون زدگی فقط در حین زور زدن رخ می دهد اما با مراقبت خانگی برطرف می شود.
درجه سوم: بیرون زدگی در حین زور زدن رخ می دهد اما نیاز به جا افتادن دستی دارد.
درجه چهارم: رگ های خونی زیر مقعد به طور دائم از موقعیت طبیعی خودشان بیرون زده باقی می مانند. درجه چهارم هموروئید، بحرانی ترین درجه است.
درمان اولیه هموروئید یا بواسیر
درمان اولیه هموروئید شامل تغییرات سبک زندگی از جمله:
مصرف فیبر: رژیم غذایی حاوی حداقل 25 گرم فیبر، حرکات روده سالم را تقویت کرده و از یبوست جلوگیری می کند. اگر تامین فیبر از طریق رژیم غذایی امکان پذیر نباشد، مکمل های فیبر بدون نسخه می توانند مصرف آن را افزایش دهند.
نوشیدن آب فراوان: این کار حرکات روده را آسان تر کرده و از زور زدن بیش از حد و یبوست جلوگیری می کند.نوشیدن شش تا هشت لیوان روزانه توصیه می شود.
داروهای نرم کننده مدفوع: این داروها نیز حرکات روده را آسان تر کرده و از زور زدن جلوگیری می نمایند.
غوطه وری در آب گرم: قرار گرفتن در آب گرم دو یا سه بار در روز به مدت 20 دقیقه، پس از اجابت مزاج می تواند به کاهش سوزش، تسکین درد و تورم کمک کند.
داروهای بدون نسخه: بسیاری از داروهای بدون نسخه برای هموروئید یا بواسیر وجود دارند که تسکین موقت ایجاد می کنند. این داروها اغلب شامل دو یا چند مورد از ترکیبات قابضها، عوامل محافظ (اکسید روی)، استروئیدها، بی حس کننده های موضعی و غیره هستند.
جدول مقایسه روشهای درمان انواع هموروئید
به جز درمان های اولیه اگر هموروئید در گریدهای مختلف بروز کند بر اساس جدول زیر می توانید نسبت به درمان انواع هموروئید اقدام نمایید:
| نوع هموروئید | روش درمان پیشنهادی |
|---|---|
| داخلی درجه ۱ | افزایش فیبر مصرفی و آب و اصلاح سبک زندگی |
| داخلی درجه ۲ | اصلاح تغذیه و سبک زندگی و کنترل بیماری های گوارشی |
| داخلی درجه ۳ | اصلاح تغذیه و سبک زندگی و دریافت داروی تخصصی از پزشک متخصص و در برخی موارد جراحی و یا لیزر |
| ترومبوزه | مراجعه فوری به متخصص جراحی و اصلاح تغذیه و در صورت نیاز لیزر درمانی |
| خارجی بدون ترومبوزه | دارو درمانی جواب نمی دهد و جراحی هموروئید یا هموروئیدکتومی با لیزر پرتوان |
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
هشدار! هر نوع خونریزی مقعدی مربوط به هموروئید نیست. خونریزی رکتال میتواند ناشی از بیماریهای جدی تری مانند پولیپ یا سرطان کولورکتال باشد و نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.
بیشتر بیماران مبتلا به هموروئید فقط علائم خفیفی را تجربه می کنند که با داروهای موضعی بدون نسخه درمان می شوند. معمولاً افراد زمانی که علائم بیماری افزایش می یابد، به دنبال درمان هستند.بنابرایناگر مرتباً متوجه خون در مدفوع، افتادگی، خارش یا درد در مقعد هستید، زمان مراجعه به پزشک فرا رسیده است.
درمان اولیه پزشکی با داروهای نرم کننده مدفوع همراه با درمان موضعی برای تسکین تورم و سایر علائم هموروئید آغاز می شود.
درمان های ابزاری بیماری بواسیر شامل مسدود کردن شبکه عروقی زیر مخاطی با یک عامل شیمیایی (اسکلروتراپی)، یک عامل حرارتی (فوتوکوآگولاسیون) یا تاباندن نور لیزر است. این درمان ها مخاط را در داخل کانال مقعد محکم می کنند. اگر درمان های ابزاری پزشکی ناکافی باشند، مداخله جراحی ضروری می باشد.
روش جراحی بسیار مؤثر است و شامل برداشتن بافت هموروئیدی اضافی می باشد. تقریباً در همه موارد، روش جراحی علائم مرتبط با هموروئید را برطرف می کند و بیماران به ندرت عود بیماری را تجربه می نمایند. این جراحی را می توان تحت بیهوشی عمومی یا موضعی انجام داد و نیازی به بستری شدن در بیمارستان ندارد. همچنین بهتر است این عمل لیزری هموروئید با لیزر پرتوان دی اکسید کربن انجام شود که کوتاه ترین دوره نقاهت و بهترین نتیجه درمانی را تجربه کنید.
پیشگیری از هموروئید
پیشگیری از هموروئید بر کاهش فشار روی عروق مقعد تمرکز دارد. مصرف روزانه ۲۵ تا ۳۰ گرم فیبر، نوشیدن آب کافی، پرهیز از نشستن طولانی در توالت و فعالیت بدنی منظم نقش مهمی در پیشگیری دارد. درمان سریع یبوست و پرهیز از زور زدن هنگام دفع، مهم ترین اقدام پیشگیرانه محسوب می شود.
پیشگیری از هموروئید یا بواسیر بر پایه کاهش فشار داخل کانال آنال و بهبود عملکرد روده است. از آنجا که عامل اصلی بروز علائم، افزایش فشار و اختلال در تخلیه طبیعی مدفوع است، اصلاح سبک زندگی مهم ترین راهکار پیشگیری محسوب می شود. در ادامه، مهم ترین اقدامات پیشگیرانه به صورت مبتنی بر شواهد آورده شده است.
افزایش مصرف فیبر غذایی (25 تا 30 گرم در روز)
فیبر با افزایش حجم و نرمی مدفوع، زمان عبور روده ای را کاهش داده و نیاز به زور زدن را کم می کند. منابع مناسب فیبر شامل سبزیجات تازه، میوهها (به ویژه سیب با پوست و گلابی)، حبوبات، غلات کامل و سبوس هستند. مطالعات نشان داده اند مکمل های فیبر می توانند خونریزی هموروئیدی را تا حدود ۵۰٪ کاهش دهند
نکته بالینی: افزایش فیبر باید تدریجی باشد تا از نفخ جلوگیری شود.
مصرف کافی مایعات
کم آبی یکی از عوامل تشدید یبوست است. نوشیدن حداقل 6 تا 8 لیوان آب در روز به نرم شدن مدفوع کمک می کند. در بیماران با فعالیت بدنی بالا یا هوای گرم، نیاز به مایعات بیشتر است. مصرف همزمان فیبر و آب کافی اثر پیشگیرانه را تقویت می کند.
اصلاح عادات دفع
از به تعویق انداختن اجابت مزاج خودداری کنید. زمان نشستن در توالت را به کمتر از ۵ دقیقه محدود کنید. از زور زدن طولانی پرهیز نمایید. استفاده از زیرپایی کوچک برای قرارگیری در وضعیت نیمه چمباتمه می تواند زاویه آنورکتال را اصلاح کند و تخلیه را آسان تر نماید.
فعالیت بدنی منظم
بی تحرکی با کندی حرکات روده و یبوست مرتبط است. حداقل 150 دقیقه فعالیت هوازی متوسط در هفته (مانند پیادهروی سریع) توصیه می شود. تحرک منظم باعث بهبود گردش خون و کاهش احتقان وریدی لگن می شود.
کنترل وزن
چاقی با افزایش فشار داخل شکمی و افزایش احتمال هموروئید ارتباط دارد. کاهش وزن در افراد دارای اضافه وزن می تواند فشار روی شبکه وریدی آنال را کاهش دهد. اصلاح رژیم غذایی و فعالیت بدنی دو ستون اصلی مدیریت وزن هستند.
مدیریت یبوست و اسهال مزمن
هم یبوست و هم اسهال مکرر می توانند موجب تحریک و التهاب مخاط آنال شوند. در صورت وجود اختلالات مزمن گوارشی مانند سندرم روده تحریک پذیر، درمان هدفمند ضروری است. در صورت نیاز می توان از نرم کنندههای مدفوع تحت نظر پزشک استفاده کرد.
پیشگیری در بارداری
در دوران بارداری به دلیل افزایش فشار رحم بر وریدهای لگنی، احتمال هموروئید افزایش می یابد. مصرف فیبر، هیدراتاسیون مناسب و فعالیت بدنی سبک مانند پیاده روی می تواند خطر را کاهش دهد. اکثر موارد پس از زایمان بهبود می یابند.
یکی از منابع علمی معتبر در زمینه مدیریت و پیشگیری هموروئید:
Rivadeneira DE, et al. Practice parameters for the management of hemorrhoids.
Published in: Diseases of the Colon & Rectum (American Society of Colon and Rectal Surgeons)
همچنین مرور جامع در:
American Society of Colon and Rectal Surgeons
راهنماهای این انجمن توصیه اصلی پیشگیری را افزایش فیبر و اصلاح عادات دفع عنوان می کنند.
سوالات متداول درباره هموروئید یا بواسیر
۱- آیا هموروئید خطرناک است؟
در اغلب موارد، هموروئید بیماری خطرناکی نیست و با درمانهای ساده کنترل می شود.با این حال، خونریزی مقعدی همیشه باید بررسی شود زیرا ممکن است ناشی از بیماری های جدی تری مانند پولیپ یا سرطان روده باشد. در صورت خونریزی مکرر یا درد شدید، مراجعه به پزشک ضروری است.
۲-آیا هموروئید خود به خود درمان می شود؟
هموروئید خفیف (درجه ۱ و برخی درجه ۲) ممکن است با اصلاح رژیم غذایی و افزایش فیبر بهبود یابد. ترومبوز خارجی نیز اغلب طی ۲ تا ۳ هفته جذب می شود. اما موارد پیشرفته معمولاً بدون مداخله پزشکی کاملاً برطرف نمی شوند.
۳- بهترین درمان قطعی هموروئید چیست؟
انتخاب درمان به نوع و درجه هموروئید بستگی دارد. در موارد خفیف درمانهای دارویی کافی است، اما در درجات ۳ و ۴ معمولاً روش های جراحی مؤثرتر هستند. هیچ روش واحدی برای همه بیماران بهترین نیست و تصمیم گیری باید فردی باشد.
۴- تفاوت بواسیر و شقاق چیست؟
هموروئید تورم و گشادشدگی عروق ناحیه مقعد است. شقاق مقعدی یک زخم یا ترک در پوست کانال مقعد می باشد. شقاق معمولاً با درد شدید هنگام دفع همراه است، در حالی که هموروئید داخلی اغلب بدون درد است.
۵- آیا لیزر هموروئید بهتر از جراحی کلاسیک و سنتی است؟
لیزر می تواند درد و خونریزی بعد از عمل را کاهش دهد. در نظر داشته باشید میزان موفقیت نهایی تفاوت چشمگیری با هموروئیدکتومی کلاسیک دارد. انتخاب روش باید بر اساس شرایط بیمار و نظر متخصص جراحی و لیزر انجام شود.
۶-آیا هموروئید در بارداری شایع است؟
بله، افزایش فشار داخل شکمی و تغییرات هورمونی در بارداری احتمال بروز هموروئید را افزایش می دهد. بیشتر موارد پس از زایمان بهبود می یابند. درمان در بارداری معمولاً محافظه کارانه و غیرجراحی است.
