آزمایش‌های تشخیصی بواسیر: آنوسکوپی و کولونوسکوپی

آخرین به روزرسانی می 5, 2026

بواسیر به دو دلیل مهم نیاز به تشخیص توسط پزشک دارد: 1-علائم آن اختصاصی نیست 2-درصورتی که به موقع درمان نشود وضعیت آن بدتر می گردد. به کمک آزمایش‌های تشخیصی بواسیر مانند آنوسکوپی پزشک می تواند با دقت زیادی این بیماری را تشخیص دهد. در اینجا می خواهیم روش های تشخیص بواسیر و میزان دقت آنها را بررسی نماییم و به یک سوال مهم پاسخ دهیم: برای تشخیص هموروئید آنوسکوپی روش بهتری است یا کولونوسکوپی؟

آیا تشخیص بواسیر تنها با تکیه به علائم ظاهری ممکن است؟

در بیشتر موارد متخصص جراحی عمومی می تواند با در نظر گرفتن علائم بواسیر (مانند خونریزی، خارش، سوزش، درد) به همراه یک معاینه بالینی در مطب بواسیر را تشخیص دهد. اما بیمار به تنهایی نمی تواند به نتیجه درست برسد. چون علائمی مانند خونریزی، خارش و درد منحصر به بواسیر نیستند. بیماران مبتلا به شقاق، فیستول مقعد، آبسه مقعدی و دیگر بیماری های مقعد این علائم را دارند. از طرف دیگر بواسیر داخلی غالبا بدون درد و خونریزی است و تشخیص دقیق آن نیاز به آنوسکوپی دارد.

آنوسکوپی روش استاندارد و طلایی برای تشخیص بواسیر

در پزشکی روش استاندارد و روتین برای تشخیص بواسیر آنوسکوپی (Anoscopy) می باشد. آنوسکوپی به صورت خاص برای بررسی کانال آنوس (مقعد) طراحی شده است. بواسیر نیز در همین کانال ایجاد می شود.

 آنوسکوپی به صورت سرپایی در مطب انجام می شود و نیاز به بیهوشی و بی حسی ندارد. مگر در موارد محدود که بیمار دچار شقاق شدید یا اضطراب زیاد باشد که بی حسی موضعی استفاده می شود. زمان انجام آنوسکوپی غالبا کوتاه و بین یک تا سه دقیقه می باشد. بیمارانی که دچار درد و زخم شقاق می باشند نباید معاینه داخلی شوند. زیرا دستگاه آنوسکوپ می تواند به بافت مقعد آسیب برساند و زخم شقاق مقعدی را عمیق تر و دردناک تر کند.

آیا کولونوسکوپی جز آزمایش‌های تشخیصی بواسیر است؟

به طور معمول از کولونوسکوپی برای تشخیص بواسیر استفاده نمی شود. کولونوسکوپی برای بررسی قسمت پایین دستگاه گوارش یعنی روده بزرگ و قسمتی از روده کوچک استفاده می شود. این در حالی است که بواسیر در دهانه مقعد یا کمی بالاتر در کانال مقعد ایجاد می شود. کولونوسکوپی نیاز به بیهوشی یا سدیشن دارد و در مراکز درمانی تخصصی و بیمارستان انجام می شود. 

از کولونوسکوپی غالبا برای تشخیص سرطان کولون استفاده می گردد. نسبت به آنوسکوپی هزینه بسیار بیشتری دارد. بیمار باید قبل از انجام آن روده خود را با رژیم غذایی خاص و دریافت داروهای میلین پاکسازی نماید. هرچند که همزمان با انجام کولونوسکوپی امکان تشخیص مشکلات ناحیه مقعد نیز به طور همزمان وجود دارد. اما لزومی ندارد که برای تمام بیماران تجویز شود. اغلب برای بیماران بالای ۴۰ سال که با خونریزی مشکوک مراجعه می کنند همزمان با تشخیص بواسیر بررسی روده بزرگ با آزمایش و تصویربرداری کولونوسکوپی پیشنهاد می شود.

تفاوت آنوسکوپی و کولونوسکوپی

آنوسکوپی و کولونوسکوپی هر دو جز روش های تصویربرداری هستند اما قابلیت ها و اهداف بسیار متفاوتی دارند. کولونوسکوپ یک دستگاه شلنگ مانند پیشرفته است که مجهز به دوربین و لامپ می باشد. این دستگاه میتواند علاوه بر ایجاد دید برای پزشک، نمونه برداری بافتی و حذف زوائد گوشتی مانند پولیپ روده را انجام دهد. طول این دستگاه غالبا بیش از یک متر بوده و بسیار انعطاف پذیر است.

آنوسکوپ ابزاری بسیار ساده بدون دوربین و بدون منبع نور مستقل است. فقط برای ایجاد دید بیشتر و مشاهده کانال مقعد استفاده می شود. فاقد امکانات برای برداشت و نمونه گیری و برش بافت می باشد.

مهمترین آزمایش‌های تشخیصی بواسیر

برای تشخیص بواسیر هیچ آزمایش خون یا عکسبرداری لازم نیست. در واقع این آزمایشات هیچ کمک مستقیمی به تشخیص بیماری بواسیر نمی کنند. اما متخصص جراحی ممکن است برای آگاهی از وضعیت جسمی بیمار دستور آزمایش خون دهد. اگر بیمار مشکوک به آبسه عمقی، فیستول آنال و یا دارای توده های مشکوکی که شبیه هموروئید نیستند باشد، عکسبرداری انجام می شود.

در واقع تشخیص بواسیر یک روند بالینی دارد که غالبا به صورت زیر است:

1. گرفتن شرح حال بیمار: احساس خارش، درد و توده.
2. معاینه فیزیکی
3. آنوسکوپی (روش تشخیصی استاندارد در صورت نداشتن علائم درد و شقاق)

آنوسکوپی برای تشخیص کدام نوع بواسیر استفاده می شود؟

بواسیر به دو صورت می تواند ایجاد شود: 1-هموروئید خارجی 2-هموروئید داخلی. تشخیص بواسیر خارجی راحت تر است، چون قابل مشاهده و لمس می باشد و در اطراف مقعد ظاهر می شود. اما بواسیر داخلی غالبا بدون علامت های درد، خارش، سوزش و دیگر علائم بواسیر خارجی است. در بیشتر موارد بیمار به طور ناگهانی متوجه مدفوع خونی یا خونریزی مقعد می شود. برای اینگونه موارد که علائم ظاهری ندارد و مشکوک به هموروئید داخلی است آنوسکوپی استفاده می شود.

آنوسکوپی برای تشخیص سرطان مقعد یا رکتوم و پولیپ های ایجاد شده در پوشش مقعد نیز استفاده می شود.

استفاده از آنوسکوپی در روند درمان بواسیر داخلی

جدا از تشخیص بواسیر، آنوسکوپی برای درمان بواسیر داخلی یک ابزار حیاتی است. متخصص جراحی روش های درمانی زیر را با کمک آنوسکوپ برای بواسیر انجام می دهد:

• رابر بند: بستن هموروئید با کش
• اسکلروتراپی: از بین بردن بافت هموروئیدی با تزریق دارو
• درمان با لیزر و عمل لیزری بواسیر

همچنین برای پیگیری میزان تاثیرگذاری درمان های انجام شده پزشک از آنوسکوپی استفاده می کند. در مجموع این تکنیک پزشکی در مراحل تشخیص بواسیر داخلی، تعیین درجه بواسیر داخلی، انجام روش های درمانی و پیگیری درمان به کار می رود.

سخن آخر درباره آزمایش‌های تشخیصی بواسیر

رایج ترین و مهم ترین روش تشخیص بواسیر معاینه بالینی و آنوسکوپی است. کولونوسکوپی به طور خاص برای تشخیص سرطان کولون و دیگر مشکلات روده بزرگ طراحی شده است و غالبا برای تشخیص بواسیر استفاده نمی شود. جدا از بحث تشخیص از آنوسکوپی در مراحل درمان و پیگیری نتایج درمان استفاده می شود.